Türkiye, üç kıtanın buluştuğu tek ülkedir. Avrupa, Asya ve Afrika arasında devasa bir kavşakta bulunan Türkiye'de, Doğu, Batı, Kuzey ve Güney’den gelen halklar yüzyıllar boyunca ticaret yapmak, görüş alışverişinde bulunmak, ibadet etmek ve savaşmak için bir araya gelmiştir. Bu nedenle, Türkiye stratejik açıdan değerli ancak sorunlu bir ülkedir. Hem içeride hem de dışarıda büyük zorluklarla karşılaşmıştır. Türkiye, laik demokrasiyi kurmayı başaran tek ülke olarak İslam dünyasında her zaman ayrı bir yere sahip olmuştur. Bir süre için Tunus, Irak ve Suriye gibi ülkeler laik bir rejim kurmuş gibi göründüler, ancak Türkiye'nin övündüğü demokratik referanslardan yoksunlardı. Bu, Batı açısından şu ana kadar bölgede çoğulcu demokrasiye sahip tek istikrarlı müttefikin Türkiye olduğu anlamına geliyordu. Atatürk, Birinci Dünya Savaşı'nın bitiminden sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun küllerinden modern Türkiye'yi kurdu. Milli Mücadele sırasında kazandığı prestiji kullanarak, Türkiye'yi çağdaş Batılı milletlerin ulus devletlerini temel alan çağdaş, laik bir ulus devlet haline getirmeyi planladığı büyük reformları hayata geçirdi. Atatürk, devrimi gerçekleştirmenin bir aracı olarak, modern Türkiye için tasarladığı kimliği aşılamak amacıyla devletin kurumlarını yani orduyu, eğitimi, bürokrasiyi ve taşra idaresini lokomotif olarak seçmiştir.
  1. yüzyılın başından bu yana büyük değişimlere uğramasına rağmen, toplumsal, ekonomik ve siyasi değişimle mücadele etmekte ve köktendinciliğin şiddetli bir şekilde yeniden canlanmasıyla başa çıkmaktadır. İkinci Dünya Savaşı'nın sona ermesinden sonra, siyasi sorunlar ülkeyi daha da huzursuz etti. Savaştan sonraki dönem, politika, toplum ve ekonomide hızlı ve dramatik bir dönüşüm dönemi oldu. Batı tarzı demokrasi Atatürk tarafından kurulmuş olsa da, yavaş gelişti. Darbeler olmasına rağmen hayatta kalmayı başardı. Bugün Türkiye'deki çatışma ve istikrarsızlığın kökleri, Osmanlı zamanına kadar uzanan tarihin derinliklerine kadar uzanır.
Kemalistler, öncelikle tüm Anadolu'ya dayanan bir devlet kurma konusunda başarılı oldular. Ardından Atatürk önderliğinde, devletin norm ve değerlerini tanımlamak için kararlı bir şekilde ilerlediler. Atatürk'ün devlet için yeni bir ideoloji tanımlama ihtiyacı hissetmesi ve bunu başarılı bir şekilde yapması ideolojik boşluğu doldurdu. Türkiye’de rekabet eden üç ana akım vardı: Atatürk'ün genel olarak kabul ettiği Anadolu Milliyetçiliği (Anadoluculuk), Pan-Türkizm (Turanizm) ve üçüncüsü imparatorluk sonrası Pan-İslamcılıktı. Ancak bu akımlar toplumda geniş çapta benimsenmedi, özellikle kırsal kesimde. Atatürk, Türk halkının doğasını ve dolayısıyla Türk devletinin doğasını tanımlama görevini üstlendi. Olaylar Atatürk’ün amacına ulaştığını gösteriyordu. Türk devleti kesinlikle iyi bir şekilde kurulmuş ve uluslararası düzenin bir üyesi olarak kabul edilmişti. Atatürk ayrıca yeni Türk vatandaşını oluşturma konusunda da başarılı görünüyordu. Kişilik gücü ile Türkiye'yi yönetmesi, bunu başarmasına kesinlikle yardımcı oldu. Sosyal ve kültürel yasaların kabulü, Türklerin dış görünüşünü hem mecazi hem de gerçek anlamda değiştirmişti. En önemlisi, Atatürk, insanların kökenlerine bakılmaksızın Türk kimliğinin merkeziyetini vurguladı. Bir Türk olduğunu ilan etmek, Osmanlılar döneminde olduğu gibi toplumsal bir damgalanma yerine gururun bir simgesi ve devletin tam üyeliğinin anahtarı haline geldi. Bunun sonucunda Türkiye, sert ve otoriter siyasetten daha fazla siyasi katılım ve çoğulculuğa doğru ilerlemiştir. Fakat buna rağmen Türk kimliği 2000’lerde giderek daha fazla tartışma konusu haline gelmiştir. 2000'lerde Türkiye’de tartışılan en belirgin olaylar kimlik, etnisite, ulusallık, din ve laiklik sorunu gibi konular olmuştur. Türklük kavramı, Türk devletinin yeni bir kimlik oluşturmasında temel bir unsurdur. Etnik kökeninden bağımsız olarak Türk kimliğine vurgu yapmak, Anadolu'nun mekânsal uyumunu bozacak diğer devletlerin oluşumuna karşı başlangıçta çok değerliydi. Türk kimliği, dolayısıyla sadece Anadolu'nun tümüne dayalı bir devletin oluşturulmasını desteklemesi beklenen insanların ortak paydasıydı. Atatürk'ün bir ulus olarak Türkiye anlayışı, farklı geçmişlere rağmen halkın çoğunluğu tarafından benimsendi. Vatandaşlığın temeli açıktı: Modern Türkiye'nin siyasi sınırları içinde yaşayan herkes Türk olarak ilan ediliyordu ve devrimin ilkelerini kabul etmesi bekleniyordu. Bu kavramsallaştırmanın ruhu şu meşhur sözde özetlenmiştir: “Ne Mutlu Türküm diyene”. Bu anlayış geniş çapta kabul gördü. Din konusunda da benzer bir yaklaşım sergilendi. Laik olmasına rağmen devlet dini denetlemiştir, ancak belirli bir tür din vardır: İslam inancının Sünni, Ortodoks biçimi. Bu, Hıristiyanlar, Yahudiler veya Aleviler gibi diğer dini grupların ve İslam'ın mistik varyantlarının takipçilerinin, ibadet etmelerine izin verilmesine rağmen resmi din eğitiminde çok az yer buldukları anlamına geliyordu. Atatürk'ün misyonu, sadece Türk kimliğine gurur aşılamak değil, aynı zamanda İslam'ı cumhuriyet yönetimi içindeki bir güç olarak zayıflatmaktı. Bununla birlikte, Müslüman inancının yok edilmesini aramadı. O, bir politikacı olduğu kadar bir askerdi. Yeni Türk devleti içinde politik olarak mümkün olanın ve olmayanın net bir kavrayışına sahipti. Kırsal ve sosyal olarak muhafazakâr bir ülkede camilerin kapatılmasının inandırıcı bir seçenek olmadığını ve dinin tamamen kaldırılmasının mümkün olmadığını takdir etti. Bu nedenle, dinin devletin seküler gereksinimlerinin altında kullanılmasını ve yüceltilmesini aradı. Din, kamusal alandan kişisel alanlara ve çoğunlukla kentsel bağlama sürgün edildi. Türk devletinin Kemalist ideolojisi birçok bakımdan bu politik marjinalleşmeye katkıda bulundu. Atatürk, Türk halkının birliğine ve komşu devletlerin halklarından farklılıklarına büyük önem verdi. Günün politik tarzı, bu neo-milliyetçiliğin ifade edilmesi için araç sağladı. Batılılaşma süreci açısından Türkiye, Orta Doğu komşularına göre bir adım önde başlamıştı. Bununla birlikte, önceki yüzyılın entelektüel faaliyetleri ve kısmi batılılaşma, Mustafa Kemal iktidara geldiğinde Türkiye'nin coğrafi olarak Asyalı bir devlet haline geldiğini ve Anadolu toplumunun hala İslam'a ve bu dinle bağlantılı olan politik, sosyal, ekonomik ve kültürel teorilere adanmış olduğunu göz ardı etmedi. Mustafa Kemal ve halefleri, bu toplumu Orta Doğu ve İslam bağlamından çıkarmak, onu batıya bakar hale getirmek ve Batı toplumunun birçok biçimini ve ideolojisini ona anlatmak için kendilerini adadılar. Bugünkü Türkiye, bu çabaların meyvesidir ve modern tarih boyunca bir ülkenin tüm ulusal yaşamını dönüştürme konusunda eşi benzeri görülmemiş bir çabadır. Atatürk hayatı boyunca bu vizyonun parçası olan kurumsal çerçevenin çoğunu oluşturmuştu. Gerçek bir demokrasiye nihai geçişi gerçekleştirmek amacıyla muhalefet partileriyle bile deneyler yapmıştı. Görünüşe göre partilerin ne kadar hızlı büyüyüp dine ne kadar başarılı bir şekilde vurgu yaptıklarına şaşırmıştı. Böylece ortaya çıkan partileri geri çekerek kapattı. İkinci Dünya Savaşı'nın patlak vermesi, çok partili sistemi uygulamaya zaman kalmadığı anlamına geliyordu. Ancak barışın geri gelmesi muhalefet partisinin memnuniyetle karşılanacağı bir ortam yarattı. Buna göre Ocak 1946'da Demokrat Parti kuruldu ve hızla büyüdü. İlk seçim Temmuz 1946'da yapıldı. Ancak adil yönetilmediği için 1950'de ikinci seçim yapıldı ve Demokrat Parti iktidara geldi. Nüfus artışı ve kentleşme benzersiz bir sosyal ve ekonomik çalkantı getirdi. İnsanlar, Batı liberal kapitalizminin bir ifadesi olarak modernliği benimseme ile geleneklerini koruma arasında bocaladılar ve bu sıklıkla yeniden canlanan köktendinciliğin aracılığıyla ifade edildi. Kırsalda ve geniş ailelerde ataerkil yapı tekrarlandı ve topluma yarı-feodal bir yapı kazandırdı. Bu ise yerel bağlılığın genellikle devlete olan bağlılıktan daha güçlü olmasını doğurdu. 21. yüzyılda bile daha bu geleneksel bağlılıklarla rekabet etmekte. Şehir ve kırsal kesim arasındaki ayrım ülkenin belirgin bir özelliği oldu. Zamanla yaşam tarzları arasındaki fark arttıkça bu ayrım daha da belirginleşti. Batı etkileri, sosyal adetler, liberal eğitim ve kadınlara karşı farklı bir tutum büyük şehirlerde giderek daha belirgin hale geldi. Yirminci yüzyılın başlarında pek görülmeyen düşünce şekli, yani İslami kültüre dönme girişimleri yirminci yüzyılın sonlarında yeniden canlandı. Fakat 1960’da Demokrat Parti'nin düşmesi trajik oldu. Çünkü Türkiye'deki "iki kesim" arasında bağ kurma girişimini temsil ediyordu: Eğitimli olanlar ve cahiller, şehirde yaşayanlar ve köylüler. 1946'dan önce neredeyse tüm siyasi faaliyetler üst tabaka arasında gerçekleşmiştir. Atatürk bile kırsal nüfusu yanına alarak yaptığı devrimlerde tamamen başarılı olamamıştır. Milliyetçi bir savaş kahramanı olmasaydı, kırsal kesimdeki modernleşme reformları, Afganistan Kralı Amanullah Kralı'nın reformlarından daha başarılı olmayabilirdi. Demokrat Parti iktidara gelmeden önce Türkiye'deki tüm siyasi hareketler büyük ölçüde entelektüellerden oluşuyordu. Demokratların köylerde başarı elde etmelerinin nedeni, Cumhuriyet Halk Partisi'nin kırsal ile hiç uğraşmaması, polis ve jandarma gücünü kullanarak köylüleri doğdukları yerde tutmasıydı. Demokratlar 1950'de iktidara geldiklerinde, köylü destekçilerine yol ve su gibi hizmetleri götürdü ve İslami bir canlanmaya izin vererek veya teşvik ederek karşılık verdi. Ayrıca bazı aşiret reislerine ve büyük toprak sahiplerine, özellikle Doğu ve Güneydoğu’da, önceki hükümetlerin azaltmaya çalıştığı feodal otoriteyi yeniden canlandırdı. Bunun büyük bir kısmı sadece oy toplama politikasıydı, ancak Demokratlar yöneten ile yönetilen çoğunluk arasındaki boşluğu kapatmanın önemini görmüştü. Fakat köylülerin elde edilmesi için kullanılan yöntemler ve iktidarın kötüye kullanılması 1955 ile 1960 yılları arasında neredeyse entelektüellerin tamamen desteğini kaybetmesine neden oldu. Demokrat Parti bunun önemli olmadığını düşündü çünkü entelektüellerin çok az oy oranı olacağını düşündü. Ancak tarımsal bir devlette bile politika hala şehirlerde yapılır ve okuryazarlık seviyesi bu kadar düşük olan bir ülkede subaylar kendilerini aydın sınıfının bir kolu olarak görme eğilimindedir. Köylülerin ise birliği veya birlikte hareket gücü yoktur. Türk siyasi hayatının birçok tuhaflığından biri, Türkiye'nin "demokrasi" kelimesinin kullanımı üzerindeki anlamsal karışıklığa sahip olmasıdır. "Demokrasi" kelimesi farklı partiler tarafından farklı şekillerde yorumlanmıştır. Demokratlar ise bu kelimeyi oy veren seçmenlerin çoğunluğunun kararıyla oluşan yönetim anlamında kullanma eğilimindeydi. Ancak bu şekilde kazanılan siyasi gücün, gerektiğinde diğerlerine seçimler dışındaki demokratik hakların kullanılmasını reddetmek için kullanılması olasılığı vardı. Öte yandan, Halk partililer ve onların entelektüel destekçileri açıklamalarında evrensel oy hakkını kabul etmekle birlikte, gerçekte demokrasinin Atatürk'ün ilkelerini takip etmek ve uygulamak anlamına geldiğine inanıyorlardı. Bu bağlamda en önemli olanın da Türkiye'nin bir Batı ülkesi olması gerektiğini savunmuşlardır. Onlar, Türkiye gibi eğitim seviyesinin düşük olduğu bir ülkede, seçmenlerin kolayca yanlış yönlendirilebileceğini ve Atatürk'ün ilkelerine aykırı bir siyasi gücü iktidara getirebileceğini, dolayısıyla buna izin verilmemesi gerektiğini savunurlar. Bu nedenle seçmenin tercih özgürlüğünü batılılaşma genel politikası içinde yer alan alternatiflerle sınırlamaları gerektiğini iddia ederler. Demokrat Parti'nin son yıllarında bu sınırları aştığını ve bu nedenle kaderini hak ettiğini iddia ederler. Türkiye, Batılılaşma yolunda mücadele ediyor, ancak en iyi ihtimalle, kendini makul derecede güvende hissedebilmesi yıllar alacak ve en kötü durumda politik veya ekonomik bir fırtına onu rotasından saptırabilir. Bu paradoks, yirminci yüzyılın ortasında Türk toplumunun doğasından kaynaklanmaktaydı. Eğitimli sınıflar görüşlerini dile getirmekteydi, ancak seçmenlerin büyük çoğunluğu köylüler ve katı bir muhafazakâr görüşe sahip tüccarlardı. Siyasi sahnenin evrimi Atatürk devriminden beri devam eden bir çelişkiyi yansıtmaktaydı. Bu çelişki, herkesin Batılılaşmış seküler Avrupa endüstri devleti idealine ve ülkenin çoğunluğunun ikna olmadığı geleneksel İslam toplumuna karşı olan tutuma dayanmaktaydı ve durum halen devam etmektedir. 1980, üçüncü askeri müdahale yılıydı. Generaller, demokrasiye dönüş konusundaki sözlerini tuttular. Buna rağmen, Türkiye neredeyse tüm Batı ülkeleri tarafından çok eleştirildi. En sert eleştiriler, Generaller tarafından üretilen "demokrasinin" bir aldatmaca olduğunu ve askerin sahne arkasında hareket ederek hâlâ baskın etkisi olduğunu iddia ettiler. Bazıları ülkede köktendinciliğe doğru bir eğilim olduğunu iddia etti. Ancak askeri yönetim Atatürkçü prensipleri ve Türk toplumunun seküler temelini vurgulamaya devam etti. Özellikle Başbakan Özal ve yakın danışmanları, Türkiye'nin büyüyen ekonomisi için sermaye, teknoloji ve pazarları sadece gelişmiş sanayi ülkelerinde bulabileceğini bilmekteydi. Bu nedenle Türkiye istikrarlı kaldığı sürece, fundamentalist etki sınırlı olacaktı. Ancak Türkiye zayıflarsa, kendi içine dönerek eski geleneklerine geri dönme riski vardı. 1980 sonrasında demokrasi açısından bazı ilerlemeler olmuştu. Ancak daha yapılacak çok iş vardı ve Türkiye'nin Avrupa hedeflerine ulaşması açısından Avrupa'nın adalet ve özgürlük standartlarına uyum sağlamanın önemi konusunda ikna edilmeleri gerekiyordu. Bu süreç zaman alacaktı. Ancak Türkiye, reddedilmesi yerine Batı dünyasına giderek daha fazla çekilirse bu standartlara doğru ilerleme olasılığı daha yüksek olacaktı. Türkler, demokrasiyi yeniden tesis etme taahhütlerini yerine getirdiklerini düşünüyorlardı. İnsan hakları ihlallerinin olduğunu kabul ediyorlar, ancak bu ihlalleri sınırlamaya yönelik yeterli ilerleme kaydetmiş olduklarını ve Avrupa'nın kınamadan ziyade teşvik etmesini hak ettiklerini düşünüyorlardı. Özal açıkça kendini, Türkiye'yi ekonomik olarak başarılı bir şekilde Batılılaşmış ancak Müslüman bir devlete dönüştürme misyonu olan bir adam olarak görüyordu. Ve bugün Türkiye’de Menderes’in ve Özal’ın mirası devam ediyor. Kuşkusuz Türkiye'de siyasal İslam'ın özellikle 1980 darbesinden bu yana yükselişinin ülke üzerinde oldukça önemli etkileri olmuştur. Hatta siyasi sağın önemli bir kısmının Türk toplumunun yaşamına ve hükümetine daha fazla İslami müdahalede bulunması için giderek daha fazla baskı yapmasıyla, önümüzdeki on yıllarda daha da güçlenebilir. Türkiye'de siyasal İslam'ın yükselişi ülkeyi farklı bir yola sürükledi. Devletin geleneksel İslam'ı benimsemesi, Cumhuriyetin sosyal ve sivil kurumlarında dini bir canlanmaya yol açtı. En dikkat çekici olanı, kitlesel düzeyde popüler olan, açıkça İslamcı siyasi partilerin kurulması olmuştur. Bugün pek çok kişi, Atatürk'ten ve onun devrim vizyonundan geriye kalan tek şeyin, devlet dairelerinin duvarlarına asılan ve para birimine basılan portresi olduğunu savunuyor. Ulusal günleri kutlamak için artan bir direniş var ve okul çocukları artık 'gurur duymaya, çalışmaya ve kendine güvenmeye' teşvik edilmiyor. Ordu bile Atatürk'ün kendisine emanet ettiği Cumhuriyet değerlerinden artık sorumlu değildir. Dolayısıyla bazıları Kemalizm’in başarısız olduğu sonucuna varabilir. Kısmen haklı olabilirler. Bugün Türkiye'deki mevcut durum, birçok bakımdan Cumhuriyetin kurucularının öngördüğü gelecekten farklıdır. Ancak şunu da unutmamak gerekir ki, Kemalist sistem yüz yıllık siyasi, sosyal ve ekonomik dönüşümden büyük bir dayanıklılıkla kurtulmuştur. Eğer Kemalist hareket başarısız olduysa, bu sadece nüfusun bazı kesimleri için geçerlidir. Kamuoyunun dini duyarlılık algısı çarpıcı biçimde değişti ve Türk toplumu, Rustow'un 1957'deki ufuk açıcı makalesinde geçici olarak önerdiği laik ve laik olmayan gruplara daha açık ve derin bir şekilde bölünmüş görünüyor. Gençler ilkini destekleme eğilimindeyken Köylüler ve kentli göçmenler ikincisine yöneliyor. İslam, bugünlerde Türk yaşamının hemen her alanında canlılığını koruyor olsa da, modern Türkiye'nin kurucu ilkelerinin ne yerini tutmalı, ne de onlara alternatif olmalıdır. Aksine, ülke büyüdükçe ve geliştikçe yaşamın ayrılmaz bir parçası olmalıdır.