Marmara Denizi’nde korkutan görüntü: “Denize girmeyin”

Su Bilimleri Fakültesince baÅŸlatılan, Çevre, Åžehircilik ve Ä°klim DeÄŸiÅŸikliÄŸi Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğünün desteklediÄŸi proje kapsamında, “R/V Yunus-S” araÅŸtırma gemisiyle Marmara Denizi’ne sefer yapıldı.

Bilim insanlarının Marmara Denizi’nin son durumunu anlık olarak incelediÄŸi çalışma sonucunda, aşırı alg artışının (red-tide) daha sık görülmeye baÅŸladığı belirlendi.

Ä°stanbul Ãœniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Melek Ä°ÅŸinibilir Okyar, Marmara Denizi’nin farklı nedenlerden dolayı yoÄŸun baskılar altında bir deniz olduÄŸunu söyledi.

DoÄŸal yapısı ve maruz kaldığı antropojenik baskılar nedeniyle denizin ekolojik sorunlara açık olduÄŸunu belirten Okyar, bunlardan birinin ise denizin renginin kırmızıya bulanması olarak ifade edilen, “red-tide” denilen aşırı alg çoÄŸalması olduÄŸunu dile getirdi.

Prof. Dr. Okyar, artık bunun Marmara Denizi’nde sıkça görülmeye baÅŸladığına dikkati çekerek, “Red-tide olayları normalinde yoÄŸun bahar yaÄŸmurlarını takiben aniden hava sıcaklığının artmasıyla birlikte görülen ve kıyısal alanlarda bahar dönemlerinde rastlanan bir olaydır. Kırmızı gelgit olaylarını etkileyen baÅŸlıca faktörler arasında denizin yüzey suyu sıcaklıkları, denizin duraÄŸan durumu, düşük tuzluluk ve yüksek besin içeriÄŸini sayabiliriz .” dedi.

Bunların tüm denizlerde görülen bir olay olduÄŸunu vurgulayan Okyar, “Aşırı alg çoÄŸalmalarını yılda bir defa deÄŸil, yılda bir kaç defa görmeye baÅŸladık ve neredeyse tüm Marmara Denizi’ni etkileyen bir renk deÄŸiÅŸimi görüyoruz. Bu renk deÄŸiÅŸimi zararlı algler olarak ifade ettiÄŸimiz bazı fitoplanktonik türlerin ortamdaki azot, fosfor miktarının artışından faydalanarak aşırı artması, aşırı çoÄŸalmasıdır.” diye konuÅŸtu.

“Ä°LKBAHAR VE YAZIN DENÄ°ZLERDE UYANIÅž BAÅžLAR”

Prof. Dr. Okyar, bunun sucul ekosistemlerde bir veya birkaç alg türünün, ortamdaki besin tuzu yoğunluklarının artması sonucu meydana gelen bir olay olduğunu, alglerin diğer türlere göre gerek sıcaklığın yükselmesi gerekse ortamdaki azot ve fosforun artmasından faydalanıp mililitrede milyonlarca değere ulaşabildiğini belirtti.

İlkbahar ve yaz mevsiminde bütün doğada olduğu gibi denizde de uyanış başladığının altını çizen Okyar, özellikle bitkisel organizmaların bundan nasibini alarak çoğaldığını bildirdi.

Biyolojik canlının çoğalması sırasında çevresel koşul ve etkenlere bağlı olarak aşırı arttığını aktaran Okyar, fitoplanktonun türüne göre deniz turuncu, kahverengi, yeşil ve kırmızı renklerine boyandığını, bu doğa olayının genellikle derinliği az olan sahil sularında, iç deniz, körfezler, göller ve nehir ağzına yakın yerlerde yoğun görüldüğünü kaydetti.

Prof. Dr. Okyar, aşırı alg artışları sonucu oluÅŸan bu olayın artık Marmara Denizi’nin rutini olduÄŸunun altını çizerek, şöyle devam etti:

“Önceden yılda bir iki kez görülen bu olay ÅŸimdi yıl içinde daha sık görülmeye baÅŸlandı. Son 10-15 yıldır ise bu olayları senede 5-6 defa görmeye baÅŸladık. Fakültemiz tarafından “R/V Yunus-S” araÅŸtırma gemisiyle Marmara Denizi’nde son seferimizde özellikle Gemlik Bölgesi’nde yoÄŸun ‘red-tide’ olayıyla karşılaÅŸtık. Görsel olarak görünüm çok kötü. Denizin rengi kıpkırmızı ve yoÄŸun organik madde olduÄŸunu tespit ettik. Havalar birden bire çok ısındı, doÄŸal olarak su sıcaklığının oldukça yüksek ve denizin oldukça duraÄŸan olduÄŸunu görüyoruz. Ayrıca bu çalışma sonucunda ÅŸu an yüzeyde oksijen seviyesi 6-7 civarında ama 40-50 metreden sonra birin altındaki deÄŸerlere düşüyor ne yazıkki.”

DENÄ°ZE GÄ°RMEK ZARARLI OLABÄ°LÄ°R

Bunun Amerika ve Japonya sahillerinden Avusturalya’ya, Avrupa’dan Hindistan’a kadar geniÅŸ bir coÄŸrafyada küresel olarak görüldüğünü vurgulayan Okyar, bu nedenle sudaki oksijen seviyesinin azaldığından pek çok canlının ölebildiÄŸinden bahsetti.

Prof. Dr. Okyar, “Ayrıca, ‘red-tide’ olayına neden olan bazı türler güçlü doÄŸal toksinler üretir ve bu toksinlerin bazıları biyomagnifikasyon ve biyobirikim süreçleri yoluyla daha büyük organizmalar için tehlikeli olabilir. Balık ve çeÅŸitli organizmaların ölümlerine neden olabilirler.” deÄŸerlendirmesini yaptı.

Bu algler görüldüğünde denize girmenin insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebildiğine işaret eden Okyar, sözlerini şöyle tamamladı:

“Uydu görüntüleri gibi teknolojik geliÅŸmeler, zararlı alg çoÄŸalmalarının daha iyi takip edilmesine ve izlenmesine olanak tanımıştır. Yeni teknolojik imkanlarla birlikte geleneksel (denizden örnek alınarak tür teÅŸhislerinin yapılması) yöntemlerle ‘red-tide’ olayının takip edilmesi, izlenmesi, enfekte kabuklu deniz hayvanlarının tüketilmesi ve enfekte sularda yüzmeye karşı uyarılar saÄŸlayarak bu olayın toplum üzerindeki zararlı etkilerinin azaltılmasına yardımcı olur.”